Zaštitnik građana postupa u okviru Ustava, zakona, drugih propisa i opštih akata kao i ratifikovanih međunarodnih ugovora i opšteprihvaćenih pravila međunarodnog prava. Odredbom čl. 138 Ustava Republike Srbije utvrđena je uloga, položaj i funkcija institucije Zaštitnika građana. Zakonom o Zaštitniku građana, koji je Narodna skupština usvojila septembra 2005. godine, precizirani su uslovi i postupak za izbor i razrešenje Zaštitnika građana i njegovih zamenika, detaljno propisana ovlašćenja i postupak pred Zaštitnikom građana, normirana odgovornost Zaštitnika građana u odnosu na Narodnu skupštinu Republike Srbije i okvirno utvrđena unutrašnja struktura institucije. U skladu sa tim Zaštitnik građana je avgusta 2007. godine doneo Odluku o obrazovanju i radu Stručne službe Zaštitnika građana. Najvažnija pitanja unutrašnje organizacije su preciznije određena Pravilnikom o unutrašnjem uređenju i sitematizaciji Stručne službe koji je Zaštitnik građana doneo septembra 2007. godine. Navedeni pravilnik je stupio na snagu novembra 2007. godine nakon što je Narodna skupština dala saglasnost na taj dokument.
Pored Zakona o Zaštitniku građana na rad Stručne službe Zaštitnika građana i zaposlene u njoj primenjeuju se i odredbe Zakona o državnoj upravi i Zakona o državnim službenicima, Zakon o platama državnih službenika i nameštenika kao i drugi propisi kojima se uređuju radni odnosi u državnim organima. Istovremeno, pravni osnov za finansiranje aktivnosti Zaštitnika građana predstavljaju Zakon o budžetu i Zakon o budžetskom sistemu.
